Odznaki

Odznaka to swoisty materialny atrybut uprawiania turystyki i krajoznawstwa, miernik kwalifikacji i doświadczenia turysty. Jest źródłem aktywizacji i zwiększania uczestnictwa społeczeństwa, szczególnie zaś młodzieży, w turystyce. Odznaki mogą służyć także jako element budowania patriotyzmu lokalnego lub stanowić dodatkowe, atrakcyjne narzędzie pracy dla nauczycieli czy instruktorów harcerskich. Warto dodać, że emblematy wielu odznak można uznać za arcydzieła sztuki medalierskiej.

Odznaki turystyczno-krajoznawcze pojawiły się w latach 30. XX. wieku. W 1932 r. Polski Związek Narciarski ustanowił Odznakę Górską, a w 1935 r. w Polskim Towarzystwie Tatrzańskim powołano Górską Odznakę Turystyczną – dziś najpopularniejszą z odznak turystyki kwalifikowanej. PTTK przyjęło i zaadaptowało tę ideę tworyć własny system odznak, który obecnie obejmuje całe spektrum turystyki kwalifikowanej i krajoznawstwa. Według sprawozdawczości Zarządu Głównego PTTK liczba zdobytych odznak kształtuje się obecnie na poziomie około 40 tysięcy rocznie.

Pierwszą odznakę powołaną do życia przez Oddział Międzyuczelniany PTTK w Warszawie była jubileuszowa odznaka związana z obchodami stulecia turystyki akademickiej. Kolejnymi propozycje były poświęcone turystyce jaskiniowej oraz architekturze drewnianej stolicy i zabytkom z listy UNESCO.

Poniżej przedstawiamy odznaki turystyczno-krajoznawcze ustanowione przez OM PTTK w Warszawie.

Szymon Bijak
źródło: zeszyty krajoznawcze „Mazowsze” nr 7, str 43

Aktualizacja: w ostatnim czasie powołano pięć nowych odznak: w 2012 r. Odznakę Krajoznawczą „Grodziska Mazowsza” (inicjatorem jest Komisja Krajoznawcza i Opieki nad Zabytkami), dwie odznaki mające na celu popularyzację imprez na orientację: Odznaka Organizatorów Turystycznych InO „Lampion” oraz Odznaka Turystyczno-Rekreacyjnych InO (TRInO) – powołane w 2014 r. przez Klub InO STOWARZYSZE oraz w 2015 r. Odznakę „Cichociemni – Spadochroniarze Armii Krajowej” i odznakę „Szlakiem protestantyzmu w Polsce”.

 

Szlakiem protestantyzmu w Polsce

W roku 2017 ewangelicy w Polsce i na świecie obchodzić będą pięćsetną rocznicę Reformacji,Projekt_graficzny_final ruchu, który wywarł ogromny wpływ na kształt cywilizacji europejskiej. Reformacja i protestantyzm zajmuje również poczesne miejsce w historii Polski. Począwszy od szesnastego wieku, gdy Polacy znajdowali się wśród czołowych działaczy tego ruchu, a możnowładcy i szlachta wraz ze swymi poddanymi chętnie przyjmowali zreformowaną religię, przez kolejne stulecia, kiedy to na ziemie polskie napływała ludność protestancka, aż po dzień dzisiejszy, w którym Kościoły wywodzące się z Reformacji, choć nieliczne, aktywnie uczestniczą w życiu religijnym i społecznym naszego kraju.

Ponadto w granicach Polski po drugiej wojnie światowej znalazły się tereny, gdzie protestantyzm był wyznaniem dominującym. Wszystko to sprawiło, że w całym kraju znaleźć można obiekty należące do protestanckiego dziedzictwa kulturowego, a niektóre z nich są zabytkami klasy międzynarodowej.

Celem ustanowienia odznaki „Szlakiem Protestantyzmu w Polsce” jest promowanie i popularyzacja obiektów związanych z przeszłością i teraźniejszością protestantyzmu w Polsce oraz jego wkładu w kulturę i historię kraju. Patronat nad odznaką objął Biskup Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego w RP. Regulamin odznaki w stopniu popularnym jest tak skonstruowany, by zachęcić do poznawania lokalnego dziedzictwa, również w ramach wycieczek szkolnych, parafialnych czy rodzinnych. Wyższe stopnie zachęcają do podnoszenia kwalifikacji krajoznawczych; kanon obiektów ma charakter półotwarty: ich dobór opiera się nie tylko na wartości artystycznej lub historycznej, ale również kieruje się różnorodnością epok, stylów, denominacji, charakteru osadnictwa, rodzaju obiektów, a nawet stanu zachowania. Zdobywca odznaki może jednak wybierać również część obiektów według własnego uznania, kierując się własnymi zainteresowaniami i możliwościami. Wszystko to ma na celu zaprezentowanie dziedzictwa protestantyzmu w Polsce w całej jego różnorodności i złożoności. Inicjatorem odznaki i autorem regulaminu jest Marcin Tysler.

Odznaka Turystyczno-Rekreacyjnych Imprez na Orientację (TRInO)

trino_odznakiTurystyczno-Rekreacyjne Imprezy na Orientację (TRInO) to imprezy z mapą i/lub kompasem, których głównym celem jest turystyczne i rekreacyjne spędzanie czasu na poznawaniu w interesujący sposób różnych miejscowości. Są one dedykowane dla wszystkich turystów pieszych i rowerzystów, również do osób początkujących, które nie mają jeszcze doświadczenia w wędrówkach z mapą.

Udział w imprezach na orientację, w tym również turystyczno-rekreacyjnych TRInO polega na przebyciu trasy pomiędzy zaznaczonymi na mapie punktami kontrolnymi (PK), którymi są różne obiekty stałe według dowolnie wybranej przez uczestnika (zespół) trasy. Swoją obecność na właściwym punkcie kontrolnym uczestnik potwierdza sam poprzez dokonanie odpowiedniego wpisu do karty startowej. Na trasach TRInO punktami kontrolnymi są konkretne obiekty stałe (charakterystyczne czy nietypowe), do których zostały ułożone szczegółowe pytania.

Odznaka TRInO powstała w 2014 r. Głównymi celami jej powstania jest zachęcenie społeczeństwa do rekreacyjnego spędzania czasu w różnych formach turystyki kwalifikowanej, w szczególności imprezach na orientację, prezentacja aspektów turystyczno-krajoznawczych miejscowości, a także upowszechnianie turystycznych imprez na orientację;

Cichociemni – Spadochroniarze Armii Krajowej

 ODZNAKA„W obliczu Boga Wszechmogącego i Najświętszej Marii Panny, jako żołnierz powołany do służby specjalnej przysięgam, że poświęconego mi sprzętu, poczty i pieniędzy strzec będę nie tylko, jako dobra państwowego, ale i jako środków i pieniędzy przeznaczonych dla odzyskania wolności Ojczyzny, a tajemnicy służby specjalnej dochowam, nawet wobec moich przełożonych i kolegów w konspiracji i nie zdradzę jej nikomu, aż do końca wojny. Tak mi Panie Boże dopomóż.”

Słowa te wypowiadał każdy, spośród 316 skierowanych do okupowanego kraju Cichociemnych. I jak wkrótce pokazało życie, wielu te słowa zawiodły nie ku glorii i chwale bohaterów, lecz na śmierć. Jeszcze przed dotarciem do celu zginęło 9 z nich: trzech poniosło śmierć z powodu rozbicia się samolotu u wybrzeży Norwegii, trzech innych zostało zestrzelonych nad Danią, a trzem pozostałym nie otworzyły się spadochrony. Kolejnych 18 poległo w Powstaniu Warszawskim. W sumie, w czasie wojny, w różnych okolicznościach, straciło życie 103 cichociemnych, czyli co trzeci. Natomiast po wojnie, jeszcze 9 zamordowali komunistyczni oprawcy.

Głównym celem ustanowienia Odznaki było przybliżenie możliwie szerokiemu gronu osób, mało znanych sylwetek tych wyjątkowych bohaterów Polskiego Państwa Podziemnego, ich dokonań oraz powojennych losów, a także zachęcenie turystów do zapoznania się z historią samej formacji. Pomysłodawcą ustanowienia Odznaki, jak i autorem jej regulaminu oraz znaku graficznego jest Dariusz Mazurek. Odznaka jest trzystopniowa. Jej zdobycie polega na zebraniu odpowiedniej liczby punktów przyznawanych m.in. za odwiedzenie miejsc związanych z życiem i działalnością bojową Cichociemnych oraz upowszechniających pamięć o Nich obiektów. Do Odznaki świadomie nie załączono kanonu, co ma wyzwolić u zdobywających ją osób kreatywność oraz zachęcić ich do głębszego zaznajomienia się z promowaną przez Odznakę problematyką.

Grodziska Mazowsza

odznaka-grodziska-odlewMazowsze jest jednym z najbogatszych pod względem zachowanych grodzisk regionem Polski. Aby zachęcić turystów do ich poznawania, Oddział Międzyuczelniany ustanowił w 2012 roku odznakę krajoznawczą „Grodziska Mazowsza”. Warunkiem zdobycia odznaki jest poznanie 10 grodzisk z terenu historycznego i dzisiejszego Mazowsza, w tym co najmniej 6 z listy stanowiącej załącznik do Regulaminu. Pomysłodawcą odznaki jest Sergiusz  Borecki.

Śladami Powstania Warszawskiego

MAZOWSZE10_html_m79c98431Ciągle rosnące zainteresowanie wydarzeniami Powstania Warszawskiego, o czym świadczy popularność Muzeum Powstania Warszawskiego oraz aktywna postawa środowisk kombatanckich, władz miejskich i innych instytucji w upamiętnianiu wysiłku zbrojnego Polaków w 1944 r. spowodowały ustanowienie w lutym 2009 r. przez Oddział Międzyuczelniany PTTK w Warszawie systemu odznak pod wspólnym tytułem Śladami Powstania Warszawskiego. Składają się na niego następujące odznaki: skierowana do najmłodszych Mały Powstaniec, czterostopniowa Śladami Powstania Warszawskiego oraz przeznaczona dla najwytrwalszych Gloria Victis. Odznaki powstały z inicjatywy Radka Smyka, który opracował regulamin i przygotował bogaty, liczący blisko 500 pozycji kanon obiektów do odwiedzenia. Wzór graficzny jest wspólnym dziełem kilku osób i przedstawia kotwicę powstańczą i kontur stolicy na tle ceglanego muru. Blachy przygotował tradycyjny wykonawca – firma Polmet z Częstochowy. Jest to najbardziej rozbudowana propozycja z zakresu odznak turystyczno-krajoznawczych, jakie dotychczas zaproponował Oddział. Zdobywanie poszczególnych odznak polega na odwiedzeniu i poznaniu określonej w regulaminie liczby miejsc upamiętniających Powstanie, rozsianych na terenie poszczególnych obwodów Armii Krajowej, które w 1944 r. obejmowały stolicę i powiat warszawski.

źródło: zeszyty krajoznawcze „Mazowsze” nr 7, str 46

Szlakiem Zabytków Światowego Dziedzictwa UNESCO w Polsce

Odznaka: PostHeaderIcon Szlakiem Zabytków Światowego Dziedzictwa UNESCO w PolsceOdznaka powstała w celu popularyzacji najcenniejszych zabytków Polski, które wpisano na Listę Światowego Dziedzictwa Kulturalnego i Przyrodniczego UNESCO. Ustanowiono ją dla uczczenia trzydziestej rocznicy wpisania pierwszych polskich obiektów na tę Listę. Regulamin i znak graficzny, których autorami są Daniel Kuligowski i Szymon Bijak, Zarząd Oddziału przyjął uchwałą 23 czerwca 2008 r. Ponieważ jest to odznaka krajoznawcza o zasięgu ogólnopolskim, to musiała zostać zatwierdzona przez Zarząd Główny PTTK. Nastąpiło to, po uprzednim uwzględnieniu poprawek ZG PTTK, 29 marca 2009 r. Odznaka jest czterostopniowa. Jej zdobycie polega na odwiedzeniu i poznaniu określonej w regulaminie liczby obiektów, które wpisano na Listę Światowego Dziedzictwa. Blachy tradycyjnie już wykonał częstochowski Polmet. Przedstawiają one logotyp UNESCO otoczony nazwą odznaki. Nowością w porównaniu z poprzednimi odznakami OM jest możliwość weryfikacji odznaki przez referaty weryfikacyjne Regionalnej Odznaki Krajoznawczej PTTK w całej Polsce. Oddział Międzyuczelniany zachował sobie jedynie prawo do dystrybucji blachy. W związku z wpisaniem w 2013 roku nowych obiektów na Listę do odznaki dodano stopień duży.

źródło: zeszyty krajoznawcze „Mazowsze” nr 7, str: 45-46

Szlakiem Zabytków Architektury Drewnianej w Warszawie

Odznaka: Szlakiem Zabytków Architektury Drewnianej w Warszawie Dzieje Warszawy obfitują w wydarzenia, które odcisnęły znaczące piętno na przestrzeni miejskiej. Jednym z jej wymiarów, który przez wieki ulegał nieraz daleko idącym zmianom, była architektura. Wojenna, i nie tylko, zawierucha nie oszczędzała stołecznych zabudowań. Tym bardziej cenne są zachowane gdzieniegdzie relikty dawnej zabudowy drewnianej. Właśnie w celu popularyzacji stołecznych przykładów architektury drewnianej na wniosek Komisji Krajoznawczej i Opieki nad Zabytkami Zarząd Oddziału ustanowił 10 grudnia 2007 r. Odznakę Szlakiem Zabytków Architektury Drewnianej w Warszawie (SZADwW). Autorem regulaminu i znaku graficznego SZADwW jest Artur Ponikiewski. Wizerunek przedstawia barwny (w kolorach miasta) kontur Warszawy wraz z sylwetką kościoła św. Wincentego a’Paolo na Bródnie otoczone nazwą odznaki. SZADwW jest odznaką jednostopniowa, a jej zdobycie polega na odwiedzeniu i poznaniu 10 obiektów z załączonego kanonu krajoznawczego. Blachy ponownie wykonała firma Polmet z Częstochowy.

źródło: zeszyty krajoznawcze „Mazowsze” nr 7, str 45

Odznaka Turystyki Jaskiniowej

Pomysł odznaki zrodził się latem jubileuszowego dla turystyki akademickiej roku 2006, kiedy to powstała idea przywrócenia turystyki jaskiniowej na łono PTTK. Nawiązując do działań Komisji Speleologii PTTK z lat 60. XX wieku zdecydowano się stworzyć odznakę, która by uzupełniła system odznak turystyki kwalifikowanej w Towarzystwie. Regulamin Odznaki Turystyki Jaskiniowej (OTJ) opracowali Agnieszka i Artur Ponikiewscy. Autorem wizerunku, który przedstawia nietoperza, jest Paweł Dudzik. Zarząd Oddziału ustanowił OTJ uchwałą z 12 grudnia 2006 r. Odznaka Turystyki JaskiniowejOdznaka jest czterostopniowa, a jej celem jest zachęcenie turystów do poznawania jaskiń oraz regionów ich występowania, a także do pogłębiania wiedzy o jaskiniach i konieczności ich ochrony. OTJ jest dość nietypowa, gdyż nie jest jak znakomita większość innych odznak metalowa, lecz jest to samoprzylepna, odblaskowa guma, którą można (a wręcz należy) nakleić na kask.

źródło: zeszyty krajoznawcze „Mazowsze” nr 7, str 44

Odznaka Stulecia Turystyki Akademickiej
weryfikowana w latach 2006-2007

Odznaka Stulecia Turystyki Akademickiej W 1906 r. dr Mieczysław Orłowicz założył we Lwowie Akademicki Klub Turystyczny – pierwszą polską studencką organizacją turystyczną. Na XVI Walnym Zjeździe PTTK w 2005 r. postanowiono uczcić jubileusz stulecia powstania turystyki akademickiej ogłoszeniem 2006 r. Rokiem Turystyki Akademickiej. Wpisując się w działania Towarzystwa, uchwałą z 3 marca 2006 r. Zarząd Oddziału Międzyuczelnianego ustanowił okolicznościową odznakę Stulecia Turystyki Akademickiej, zwaną w skrócie OSTA. Na podstawie koncepcji przedstawianych przez ówczesnych członków Zarządu Oddziału regulamin opracował Szymon Bijak. Wzór graficzny według pomysłu Andrzeja Wielochy przygotował Paweł Dobrzyński. Przedstawia on pierwotną odznakę AKT Lwów, którą otoczono napisem 100 lat turystyki akademickiej 1906-2006. Blachy wykonała częstochowska firma Polmet. Regulamin OSTA zakładał zgromadzenie w ciągu 2006 r. 100 punktów według zasad zdobywania dowolnej odznaki turystyki kwalifikowanej. OSTA cieszyła się dużą popularnością. Weryfikowano ją aż do końca 2007 roku. Łącznie przyznano 719 odznak, a sprzedano blisko 550 blach. Pozostałe 50 Zarząd Oddziału przekazał do różnych ośrodków dokumentujących historię turystyki w Polsce.

źródło: zeszyty krajoznawcze „Mazowsze” nr 7, str 43-44